ខែ​វិច្ឆិកា 14, 2025

យោងតាមលទ្ធផលនៃសន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិ (VIs) លទ្ធផលប្រៀបធៀបដ៏សំខាន់រវាងរុក្ខជាតិដែលមានសុខភាពល្អ និងរុក្ខជាតិឆ្លងជំងឺ បានបង្ហាញថា NDVI និង PRI អាចរកឃើញជំងឺរលួយឫស Phytophthora ឬជំងឺស្រពោន Fusarium នៅថ្ងៃទី ៣ បន្ទាប់ពីការចាក់បញ្ចូលមេរោគ (3 DAI) លើកលែងតែពូជ Daechan ដែលឆ្លងជំងឺស្រពោន Fusarium ត្រូវបានរកឃើញនៅថ្ងៃទី ៥ (5 DAI)។ លើសពីនេះទៀត ARI ត្រូវបានប្រើដើម្បីសង្កេតរកជំងឺទាំងពីរ ហើយបានបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងនៅថ្ងៃទី ៣ (3 DAI) និងថ្ងៃទី ៥ (5 DAI) ចំពោះជំងឺរលួយឫស Phytophthora លើពូជ Daechan និង Cheongja 3-ho រៀងៗខ្លួន។ ចំណែកឯជំងឺស្រពោន Fusarium វិញ ត្រូវបានរកឃើញនៅថ្ងៃទី ៣ (3 DAI) និងថ្ងៃទី ៤ (4 DAI) លើពូជ Cheongja 3-ho និង Daechan រៀងៗខ្លួន។

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការប៉ះពាល់ប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅរបស់កម្ពុជា ទៅលើសកម្មភាពរលកសញ្ញាខួរក្បាល (EEG) របស់មនុស្ស។ នៅក្នុងការសិក្សា EEG នេះ មានអ្នកស្ម័គ្រចិត្តដែលមានសុខភាពល្អចូលរួមចំនួន ៤០នាក់ (បុរស ២០នាក់ និងស្ត្រី ២០នាក់)។ ទិន្នន័យ EEG ត្រូវបានកត់ត្រាពីអេឡិចត្រូតចំនួន ៣២ ដែលបំពាក់នៅលើស្បែកក្បាលស្របតាមប្រព័ន្ធអន្តរជាតិ ១០-២០ ហើយសូចនាករ EEG ចំនួន ២៥ ត្រូវបានយកមកវិភាគ។ ប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅមានផ្ទុកសមាសធាតុសំខាន់ៗដូចជា β-caryophyllene (៣០,៥៣%), 3-carene (១៩,៨៥%), limonene (១៤,២៦%), β-pinene (៩,៤៥%) និង α-pinene (៥,២៥%)។

ទិន្នន័យ EEG បានបង្ហាញថា ការប៉ះពាល់នឹងប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅ បានធ្វើឱ្យមានសកម្មភាពរលកខួរក្បាលខុសៗគ្នាទៅតាមភេទ។ ចំពោះស្ត្រី គេសង្កេតឃើញមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃ Spectral Edge Frequency ៥០% នៃរលកអាល់ហ្វា (alpha) នៅតំបន់ C4 ដោយសារតែការប៉ះពាល់នឹងប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅ។ ចំពោះបុរសវិញ Relative Gamma, ផលធៀបរវាងចង្វាក់សេនសូរីម៉ូទ័រ (Sensorimotor rhythm) ទៅនឹងរលកថេតា (Theta), Spectral Edge Frequency ៥០%, Spectral Edge Frequency ៩០% និង Spectral Edge Frequency ៥០% នៃរលកអាល់ហ្វា មានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងអំឡុងពេលប៉ះពាល់នឹងប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅ។ លទ្ធផលបានបង្ហាញថា ភាពខុសគ្នារវាងភេទដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសកម្មភាព EEG ចំពោះប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅ ហើយការប៉ះពាល់នឹងប្រេងចម្រាញ់ពីម្រេចខ្មៅនេះ អាចជួយធ្វើឱ្យមុខងារនៃការយល់ដឹង (Cognitive functions) កាន់តែប្រសើរឡើង។

យើងបានជ្រើសរើសខ្សែស្រឡាយពោតបង្កាត់ក្នុង (Inbred lines) របស់ចិនចំនួន ៦៨ ដើម្បីស្វែងយល់ពីភាពចម្រុះនៃសេនេទិច រចនាសម្ព័ន្ធប្រជាករ និងទំនាក់ទំនងរវាងម៉ាកឃើនិងលក្ខណៈ (marker-trait associations) សម្រាប់លក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រចំនួន ៨ និងម៉ាកឃើ SSR ចំនួន ៥០។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ លក្ខណៈដែលមានប្រសិទ្ធភាពដូចជា ថ្ងៃចេញផ្កាឈ្មោល (DA), ថ្ងៃចេញផ្កាញី (DS), កម្ពស់ផ្លែ (EH), សមាមាត្រកម្ពស់ដើមនិងកម្ពស់ផ្លែ (ER), កម្ពស់ដើម (PH), និងទទឹងស្លឹក (LW) ត្រូវបានបែងចែកទៅជា PC1 និង PC2 ដោយការវិភាគ PCA សម្រាប់ខ្សែស្រឡាយពោតបង្កាត់ក្នុង។

ការវិភាគភាពចម្រុះនៃសេនេទិចបានបង្ហាញនូវអាឡែលសរុបចំនួន ៥០៦ នៅលើឡូគូស SSR ចំនួន ៥០។ ចំនួនអាឡែលមធ្យមក្នុងមួយឡូគូសគឺ ១០.១២។ មធ្យមភាគនៃភាពចម្រុះសេនេទិច (GD) និងតម្លៃមាតិកាព័ត៌មានពហុទម្រង់ (PIC) គឺ ០.៧៧១ និង ០.៧៤៣ រៀងគ្នា។ ដោយផ្អែកលើកម្រិតចាប់ផ្តើមនៃប្រូបាប៊ីលីតេសមាជិកភាព (membership probability threshold) ០.៨០ រចនាសម្ព័ន្ធប្រជាករបានបង្ហាញថា ខ្សែស្រឡាយបង្កាត់ក្នុងសរុបត្រូវបានបែងចែកជាបីក្រុមធំៗ ជាមួយនឹងក្រុមចម្រុះ (admixed group) មួយ។

ការសិក្សាទំនាក់ទំនងរវាងម៉ាកឃើនិងលក្ខណៈដោយប្រើ Q + K MLM បានបង្ហាញថា ម៉ាកឃើ SSR ចំនួន ៩ (bnlg1017, umc2041, umc2400, bnlg105, umc1229, umc1250, umc1066, umc2092, និង umc1426) មានទំនាក់ទំនងជាមួយលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រចំនួន ៧។ ក្នុងចំណោមម៉ាកឃើ SSR ទាំងនេះ ម៉ាកឃើ SSR ចំនួន ៨ មានទំនាក់ទំនងជាមួយលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រតែមួយប៉ុណ្ណោះ (DA, DS, ER, LL, LW, PH, និង ST) ខណៈដែលម៉ាកឃើ SSR មួយ (umc1229) មានទំនាក់ទំនងជាមួយលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រពីរ (DA និង ST)។ លទ្ធផលទាំងនេះនឹងជួយក្នុងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការជ្រើសរើសខ្សែស្រឡាយបង្កាត់ក្នុងសម្រាប់ការបន្សុំ (cross combinations) ក៏ដូចជាការជ្រើសរើសម៉ាកឃើសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជពោតនាពេលអនាគតផងដែរ។